منبع بازدید سایت: بازدیدکنندهها از کجا میآیند
تیم کرالاسپیس۱۱ دقیقه مطالعه
خلاصه
منبع ترافیک سایت یعنی مسیری که بازدیدکننده از آن به سایت شما رسیده است: جستوجو، تبلیغ، شبکه اجتماعی، پیامرسان، لینک سایت دیگر، ایمیل و پیامک، یا ورود مستقیم. ابزار آمار این مسیر را از سرایند Referer و برچسبهای UTM میخواند، و در ایران بخش بزرگی از آن گم میشود.
فهرست مطالب
- منبع ترافیک سایت یعنی چه؟
- کانالهای اصلی ورود به سایت
- ابزار آمار چطور منبع را تشخیص میدهد؟
- چرا منبع بازدید گم میشود؟
- وضعیت ایران: اینستاگرام، تلگرام، ترب و پیامک
- کانالهای خودتان را تعریف کنید
- گزارش منبع را چطور بخوانیم تا به تصمیم برسیم
- کدام کانال سفارش را به حساب میآورد؟
- ابزار را برای گمشدن کمتر منبع چطور انتخاب کنیم؟
- مرورگر داخل برنامه چه تغییری میدهد؟
- بازدید مستقیم مشکوک را چطور بررسی کنیم؟
- چکلیست یک ساعته برای سامان دادن منبعها
- پرسشهای رایج
یک ماه تبلیغ اینستاگرام گذاشتهاید، در کانال تلگرام هم هر روز لینک میدهید، و گزارش آمار میگوید بیشترین ورودی «مستقیم» است. یعنی نمیدانید پولتان کجا اثر کرده است. ممکن است بهترین کانال شما همین حالا نیمی از سفارشها را بیاورد و در آمار اصلاً دیده نشود.
این راهنما نقشه کامل منبع ترافیک سایت است: کانالها چه هستند، ابزار آمار چطور حدس میزند هر بازدید از کجا آمده، چرا در ایران بخش بزرگی از این اطلاعات گم میشود، و گزارش منبع را چطور بخوانید که به تصمیم برسید. برای هر کانال، مقالهای جدا هم هست که در جای مناسب به آن لینک دادهایم.
منبع ترافیک سایت یعنی چه؟
منبع ترافیک مسیری است که بازدیدکننده پیش از رسیدن به سایت شما طی کرده است: کلیک روی نتیجه گوگل، لینک در یک پست، پیام در تلگرام یا تایپ مستقیم نشانی. هر بازدید یک منبع دارد، حتی اگر ابزار آمار نتواند آن را تشخیص بدهد.
در گزارشها معمولاً دو سطح میبینید. «منبع» (Source) نام مبدأ است، مثل google یا instagram. «واسطه» (Medium) نوع مسیر است، مثل organic یا cpc یا email. ترکیب این دو، «کانال» را میسازد. ابزارها معمولاً کانالهای ثابتی دارند، اما شما میتوانید و باید کانالهای خودتان را هم تعریف کنید، چون «پیامک» و «کانال تلگرام» در گروهبندیهای پیشفرض ابزارهای خارجی جایی ندارند.
اگر میخواهید فرق بازدید، نشست و بازدیدکننده را هم بدانید، مقاله بازدید، نشست و بازدیدکننده یکتا را ببینید، چون عددهای منبع بر پایه نشست شمرده میشوند.
کانالهای اصلی ورود به سایت
هشت کانال بیشتر ورودیهای یک سایت ایرانی را میپوشانند: جستوجوی ارگانیک، تبلیغ پولی، شبکههای اجتماعی، پیامرسانها، ارجاع از سایتهای دیگر، ایمیل و پیامک، مستقیم، و دستیارهای هوش مصنوعی. هر کدام رفتار و مشتری متفاوتی دارند.
جستوجوی ارگانیک. کسی چیزی را در گوگل (یا بینگ، یا موتور جستوجوی دیگر) تایپ کرده و روی نتیجه بدون تبلیغ کلیک کرده است. به این بخش «ترافیک ارگانیک» میگویند. این بازدیدکنندهها معمولاً نیاز مشخصی دارند، و رشدشان ماهها طول میکشد. درباره نتیجهاش در سئو چیست؟ راهنمای کامل سئو بیشتر نوشتهایم.
تبلیغ پولی. کلیک روی تبلیغ، چه در موتور جستوجو، چه تبلیغ بنری و بومی، چه پست حمایتشده یک اینفلوئنسر. این کانال فقط وقتی قابل سنجش است که لینکها برچسب بخورند.
شبکههای اجتماعی. اینستاگرام، لینکدین، یوتیوب و مانند آن. در ایران اینستاگرام مهمترین است و جداگانه در اندازهگیری بازدید از اینستاگرام بررسیاش کردهایم.
پیامرسانها. تلگرام، واتساپ، و پیامرسانهای داخلی. این کانال از همه بیشتر گم میشود، چون لینکها تقریباً همیشه بدون اطلاعات مبدأ باز میشوند. پیشنهاد عملیاش در ترافیک تلگرام و پیامرسانها آمده است.
ارجاع (Referral). سایت دیگری به شما لینک داده است: یک وبلاگ، یک خبرگزاری، یک فهرست، یا یک سایت مقایسه قیمت مثل ترب. برای فروشگاهها ترب معمولاً کانال جداگانهای است که ارزش یک مقاله مستقل را دارد: ترب و سایتهای مقایسه قیمت.
ایمیل و پیامک. مخاطبانی که خودتان فهرستشان را دارید. پیامک تبلیغاتی در ایران رایج است و اگر لینکش برچسب نداشته باشد، کامل در «مستقیم» میافتد. جزئیات در اندازهگیری پیامک تبلیغاتی.
مستقیم (Direct). یعنی ابزار مبدأ را پیدا نکرده است. بخشی از آن واقعاً کسانی هستند که نشانی را تایپ کردهاند یا نشانک دارند، اما بخش بزرگترش «مبدأ ناشناخته» است. همین مورد را در ترافیک مستقیم شکافتهایم.
دستیارهای هوش مصنوعی. کاربرانی که از ChatGPT، Perplexity، Gemini و مانند آن روی لینک کلیک کردهاند. هنوز سهمشان در بیشتر سایتها کوچک است، اما ردپایشان در آمار قابل دیدن است: بازدید از ChatGPT و دستیارهای هوش مصنوعی.
ابزار آمار چطور منبع را تشخیص میدهد؟
ابزار آمار سه نشانه را به ترتیب بررسی میکند: برچسبهای UTM در نشانی، شناسههای کلیک تبلیغات، و سرایند Referer که مرورگر میفرستد. هر کدام نبود، نشانه بعدی را نگاه میکند و اگر هیچکدام نبود، بازدید «مستقیم» ثبت میشود.
برچسب UTM. پارامترهایی که خودتان به آخر لینک اضافه میکنید، مثل ?utm_source=instagram&utm_medium=story. این دقیقترین نشانه است، چون انتخاب شماست و به مرورگر یا برنامه مبدأ بستگی ندارد. ساخت بیخطای آن را در UTM چیست؟ توضیح دادهایم.
شناسه کلیک. تبلیغات بعضی پلتفرمها خودشان یک شناسه به لینک اضافه میکنند (مثلاً gclid در تبلیغات گوگل). ابزارهایی که با آن پلتفرم یکپارچهاند از روی این شناسه میفهمند کلیک تبلیغ بوده است.
سرایند Referer. وقتی روی لینکی در یک صفحه وب کلیک میکنید، مرورگر معمولاً نشانی همان صفحه را همراه درخواست میفرستد. ابزار آمار از روی آن دامنه مبدأ را میخواند: google.com یعنی جستوجو، torob.com یعنی ارجاع از ترب. نام سرایند در مشخصات اصلی با غلط املایی Referer نوشته شده و همانطور باقی مانده است. توضیح MDN درباره Referer رفتارش را کامل شرح میدهد.
اگر هیچ نشانهای نباشد، ابزار نمیتواند حدس بزند. بازدیدی که از همینجا گم میشود در گزارش «مستقیم» یا «Unassigned» مینشیند.
چرا منبع بازدید گم میشود؟
منبع وقتی گم میشود که مرورگر یا برنامه مبدأ سرایند Referer را نفرستد، یا لینک بدون UTM باشد. چهار حالت بیشترین سهم را دارند: برنامههای موبایل، سیاست حریم خصوصی صفحه مبدأ، انتقال از https به http، و مرورگرها یا افزونههای حفظ حریم خصوصی.
- برنامهها. وقتی لینکی از داخل یک پیامرسان یا پیامک باز میشود، معمولاً صفحه وبی در کار نیست که نشانیاش فرستاده شود. بنابراین Referer ندارد.
- سیاست Referrer. صفحه مبدأ میتواند با سرایند
Referrer-Policyیا ویژگیrel="noreferrer"ارسال مبدأ را قطع کند. راهنمای MDN درباره Referrer-Policy انتخابهای ممکن را شرح میدهد. بعضی پلتفرمها برای لینکهای بیرونی فقط دامنه را میفرستند، نه نشانی کامل پست. - https به http. اگر صفحه مبدأ https باشد و سایت مقصد http، مرورگرها بهصورت پیشفرض Referer را نمیفرستند. امروز این مشکل با https کردن سایت حل میشود.
- حریم خصوصی. بعضی مرورگرها، حالت ناشناس یا افزونهها Referer را کوتاه یا حذف میکنند.
نکته مهم این است که گمشدن منبع خطای ابزار نیست، ویژگی طراحی وب است. راهحلش هم بیشتر «برچسبگذاری لینکهایی است که خودتان کنترل دارید»، نه عوض کردن ابزار.
وضعیت ایران: اینستاگرام، تلگرام، ترب و پیامک
در ایران بخش بزرگی از بازدیدها از مسیرهایی میآید که Referer ندارند: اینستاگرام و تلگرام با فیلترشکن استفاده میشوند، پیامک و پیامرسانهای داخلی لینک خام میفرستند و بازدیدکنندهها اغلب داخل مرورگر خود برنامه صفحه را میبینند.
اینستاگرام. از ۲۰۲۲ در ایران مسدود است و مخاطب آن را با ویپیان باز میکند. لینک بیو، لینک استوری و لینک در دایرکت هر کدام رفتار متفاوتی دارند و بدون UTM جداگانه نمیتوانید بفهمید کدام جایگاه فروش آورده است. بازدیدکنندهای که با ویپیان میآید ممکن است آیپی خارجی هم داشته باشد، پس نباید بر پایه موقعیت جغرافیایی در آمار نتیجه گرفت.
تلگرام. لینکهای کانال و گروه معمولاً بدون Referer باز میشوند. اگر هر پست را با UTM جدا نفرستید، همه در «مستقیم» جمع میشوند.
ترب. چون ترب سایتی عادی است و لینکها از یک صفحه وب میآیند، معمولاً Referer دارد و در گزارش با دامنه خودش دیده میشود. مشکل ترب کیفیت کلیک است، نه گم شدن آن.
پیامک. پیامک هیچ Referer نمیفرستد. اگر لینک کوتاهشده بدون UTM باشد، کل کمپین «مستقیم» حساب میشود.
فرض کنید یک فروشگاه لوازم آشپزخانه در یک ماه این عددها را در گزارش خود ببیند (عددهای این مثال فرضیاند): ۴۰ درصد مستقیم، ۳۰ درصد گوگل، ۱۵ درصد ترب، ۱۰ درصد اینستاگرام، ۵ درصد بقیه. آن ۴۰ درصد «مستقیم» به احتمال زیاد مخلوطی از تلگرام، پیامک، دایرکت و نشانک است. تا برچسب نزنید، این معما حل نمیشود.
کانالهای خودتان را تعریف کنید
برای اینکه گزارش به زبان کسبوکار شما حرف بزند، نامگذاری ثابتی برای منبع و واسطه بگذارید و آن را یکجا بنویسید. یک جدول ساده کافی است و همه همکاران باید از همان استفاده کنند.
| جایگاه | utm_source | utm_medium |
|---|---|---|
| لینک بیو اینستاگرام | bio | |
| لینک استوری | story | |
| پست کانال تلگرام | telegram | channel |
| پیامک تبلیغاتی | sms | campaign |
| خبرنامه ایمیلی | newsletter | |
| بنر اینفلوئنسر | influencer-name | cpc |
قاعدههای ساده: فقط حروف کوچک لاتین، بدون فاصله، همیشه یک املا. Instagram و instagram در بیشتر ابزارها دو منبع جدا میشوند و گزارش را خراب میکنند.
نکته: UTM را فقط برای لینکهایی بگذارید که از بیرون سایت میآیند. روی لینکهای داخلی سایت خودتان UTM نگذارید، چون نشست را میشکنند و منبع واقعی را بازنویسی میکنند.
گزارش منبع را چطور بخوانیم تا به تصمیم برسیم
از گزارش منبع سه چیز بخواهید: کدام کانال بازدید میآورد، کدام کانال سفارش، و کدام کانال بازدیدکننده خوب میآورد اما مشتری نمیشود. تعداد بازدید بهتنهایی نشاندهنده ارزش کانال نیست.
یک روال ساده برای هر ماه:
- بازدید هر کانال را کنار هدفهای ثبتشده (سفارش، تماس، فرم، کلیک پیامرسان) بگذارید. بدون هدف تعریفشده، گزارش منبع فقط یک شمارش است. رویداد و هدف در آمار سایت نشان میدهد چه چیزی را باید شمرد.
- سهم «مستقیم» را نگاه کنید. اگر بالا یا رو به رشد است، اول مشکل اندازهگیری را حل کنید، نه تبلیغات را.
- برای هر کانال نرخ تبدیل را حساب کنید. کانالی با بازدید کم و نرخ تبدیل بالا شاید جای سرمایهگذاری بیشتر باشد. روش حسابکردن در نرخ تبدیل چیست آمده است.
- صفحه فرود هر کانال را بررسی کنید. اگر پیامک شما به صفحهای میبرد که به متن پیامک ربطی ندارد، مقصر کانال نیست. تحلیل صفحه فرود همین را میپوشاند.
- تصمیم بگیرید: چه چیزی را بیشتر کنم، چه چیزی را قطع کنم، چه چیزی را درست اندازه بگیرم.
همین روال را در روال هفتگی ۱۵ دقیقهای برای خواندن آمار به قالب یک عادت هفتگی هم آوردهایم.
کدام کانال سفارش را به حساب میآورد؟
وقتی مشتری پیش از خرید از چند کانال گذشته باشد، باید تصمیم بگیرید سفارش به حساب کدام برود. این کار «انتساب» (Attribution) نام دارد و هر مدل پاسخ متفاوتی میدهد.
مثلاً کسی اول استوری شما را در اینستاگرام میبیند، بعد برند را در گوگل جستوجو میکند، دو روز بعد نشانی را مستقیم تایپ میکند و سفارش میدهد. مدل «آخرین کلیک» سفارش را به «مستقیم» میدهد و اینستاگرام را نادیده میگیرد. مدل «اولین کلیک» برعکس. برای کسبوکار کوچک، شروع با «آخرین کلیک غیرمستقیم» و نگاه کردن به مسیرهای کمکی معمولاً معقولترین انتخاب است. مقایسه مدلها در مدلهای انتساب آمده است.
اگر برای تبلیغات پول میدهید، قدم بعدی محاسبه هزینه هر مشتری و بازگشت سرمایه است. آن را در اندازهگیری کمپین تبلیغاتی با فرمول و عددهای نمونه توضیح دادهایم.
ابزار را برای گمشدن کمتر منبع چطور انتخاب کنیم؟
ابزاری مناسب است که برچسبهای UTM را درست بخواند، دامنههای ارجاع را قابل گروهبندی کند، به مسدودکنندههای تبلیغات حساس نباشد و بتواند رویدادهای شما را هم به منبع وصل کند. بقیه ویژگیها بعد از این چهار مورد میآیند.
چند نکته عملی:
- مسدودکنندههای تبلیغات بعضی ابزارهای آمار معروف را کامل قطع میکنند و بازدیدها یکسره در آمار نمیآیند. در مسدودکنندههای تبلیغات و آماری که گم میشود دیدهایم این گمشدن چقدر میتواند بزرگ باشد.
- رباتها گاهی خودشان را مستقیم نشان میدهند و سهم «مستقیم» را باد میکنند: بازدید رباتها.
- اگر دو ابزار عدد متفاوتی نشان میدهند، اول تعریف نشست و منبع را مقایسه کنید: چرا عددهای دو ابزار آمار با هم نمیخوانند.
کرالاسپیس منبعهایی مثل ترب، اینستاگرام، تلگرام، گوگل و دستیارهای هوش مصنوعی را جدا نشان میدهد و هر محصول، مقاله یا صفحه خدماتی را جداگانه میشمارد، تا گزارش منبع تا سطح همان صفحهای که فروش آورده پایین برود. هر ابزاری را که انتخاب کنید، همین معیارها را روی آن امتحان کنید.
مرورگر داخل برنامه چه تغییری میدهد؟
وقتی کسی لینک را از داخل اینستاگرام یا تلگرام باز میکند، معمولاً صفحه در مرورگر خود برنامه باز میشود، نه کروم یا سافاری. این مرورگر داخلی کوکیها و حافظه مرورگر اصلی را ندارد، پس همان آدم در دو بازدید ممکن است دو «بازدیدکننده» جدا حساب شود.
نتیجه عملی سه چیز است. اول، شمار «بازدیدکننده یکتا» در کانالهای شبکه اجتماعی کمی بالاتر از واقعیت میایستد. دوم، اگر صفحه شما به ورود با حساب یا پرداخت نیاز دارد، باید روی همین مرورگرهای داخلی امتحانش کنید، چون بعضی قابلیتها در آنها محدود است. سوم، فرمها و دکمههای تماس را حتماً روی گوشی و از داخل خود برنامه آزمایش کنید، نه فقط از رایانه. اگر بخواهید بدانید چرا این تفاوتها آمار را عوض میکنند، آمار سایت بدون کوکی نگاهی به همین موضوع از زاویه حریم خصوصی دارد.
بازدید مستقیم مشکوک را چطور بررسی کنیم؟
برای فهمیدن اینکه «مستقیم» واقعاً چیست، صفحههای فرود همین بازدیدها را نگاه کنید. اگر بیشترشان روی صفحه اصلی مینشینند، احتمالاً نشانک و تایپ دستی است. اگر روی یک محصول یا مقاله عمیق مینشینند، یعنی لینکی از جایی فرستاده شده که برچسب نداشته است.
این روش ساده کمک میکند حدس بزنید کدام کانال بیبرچسب مانده است: صفحه فرودی که ناگهان بازدید زیادی گرفته را با پستها و پیامکهای همان روز مقایسه کنید. تقریباً همیشه همزمانی پیدا میشود.
چکلیست یک ساعته برای سامان دادن منبعها
اگر همین حالا فقط یک ساعت وقت دارید، این مراحل بیشترین اثر را دارند:
- گزارش منبع سی روز گذشته را باز کنید و سهم «مستقیم» را یادداشت کنید.
- جدول UTM بالا را بسازید و در یک فایل مشترک بگذارید.
- لینک بیو، لینک ثابت کانال تلگرام و لینک پیامک بعدی را با UTM بسازید و جایگزین کنید.
- یک هدف اصلی تعریف کنید (سفارش، تماس یا فرم) تا هر کانال به نتیجه وصل شود.
- بعد از دو هفته دوباره گزارش را ببینید و سهم «مستقیم» را با ماه قبل مقایسه کنید.
انتظار نداشته باشید «مستقیم» به صفر برسد. هدف این است که بخش ناشناخته کوچکتر شود و تصمیمها روی عدد قابلاعتمادتری بنشینند.
پرسشهای رایج
ترافیک ارگانیک چیست و با ترافیک مستقیم چه فرقی دارد؟
ترافیک ارگانیک بازدیدی است که از نتیجه بدون تبلیغ موتور جستوجو آمده است. ترافیک مستقیم بازدیدی است که ابزار نتوانسته مبدأش را تشخیص بدهد. یکی از مبدأ میآید و دیگری مبدأ ندارد، پس در گزارشها نباید با هم قاطی شوند.
چرا بیشتر بازدیدهای سایت من «مستقیم» ثبت میشود؟
چون بخش بزرگی از ورودیها از برنامهها، پیامک و پیامرسانها میآید و Referer ندارد. با برچسبگذاری UTM روی لینکهایی که خودتان منتشر میکنید و بررسی صفحه فرود بازدیدهای مستقیم، این سهم معمولاً کمتر میشود.
بدون UTM میشود منبع را فهمید؟
فقط تا حدی. اگر مبدأ یک صفحه وب باشد و مرورگر Referer را بفرستد، بله. اما برای پیامک، تلگرام و بیشتر ورودیهای برنامهها نه. برای هر لینکی که خودتان توزیع میکنید، UTM بزنید.
بهترین کانال برای یک فروشگاه کوچک کدام است؟
جواب جهانی ندارد و به نوع محصول و مخاطب بستگی دارد. تنها راه مطمئن این است که برای هر کانال بازدید، سفارش و نرخ تبدیل را کنار هم ببینید و با داده خودتان تصمیم بگیرید.
تیم کرالاسپیس
کرالاسپیس ابزار آمار سایتِ بلنکپیکسل است. بلنکپیکسل از ۱۴۰۴ در اصفهان برای کسبوکارها سیستمهای هوش مصنوعی، سایت و ابزارهای داده میسازد، و این نوشتهها از همان کار میآیند.